สมัยผมเป็นเด็ก  เรียนวิชาสุขศึกษา  คุณครูท่านพูดถึงเชื้อโรคว่า “บักเตรี” ครับ 

            สมัยนี้  ใครก็ใช้คำว่า “แบคทีเรีย”   มาจากภาษาอังกฤษว่า bacteria  แปลดื้อๆก็ว่า “บักเตรีหลายตัว”  (ย้ำ…
หลายตัวครับ)  เพราะถ้าบักเตรีตัวเดียว จะใช้คำว่า bacterium (แบคทีเรียม) ส่วนที่เราไม่ค่อยพูดว่า “แบคทีเรียม”
คงเป็นเพราะว่า แบคทีเรียม เป็นเอกพจน์  ส่วนแบคทีเรีย  เป็นพหูพจน์  แปลว่าเวลาอาหารบูด, ปากมีกลิ่น, เนื้อเน่า
ฯลฯ ก็เป็นเพราะมีบักเตรีหลายตัวมาทำให้เสีย  จึงได้ยินกันแต่คำว่า bacteria  แบคทีเรีย  เป็นส่วนใหญ่  ไม่ค่อยจะ
ได้ยินคำว่า bacterium เท่าใดนัก

            เรามาคุยกันต่อนะครับ  แต่ขอออกตัวก่อนว่าถ้าพาดพิงชื่อสถาบันหรือองค์กรใด  ผมไม่มีเจตนาในทางลบ
นะครับ  แต่จะจับประเด็นมาพูดในแง่ของภาษาอังกฤษเท่านั้น

            ทุกครั้งที่ผมได้ยินหรือได้เห็นคำว่า  “มีเดียส์ออฟมีเดียส์”  จากทางโทรทัศน์  แรกๆผมเฉยๆ แต่ต่อมานานเข้า
นึกอยากเอาเรื่องนี้มาพูด  เพราะมันน่าพูดคุยอยู่เหมือนกัน

            อันว่าคำในภาษาอังกฤษ โดยเฉพาะคำนามนั้นไม่ค่อยเหมือนคำไทยในเรื่องของพจน์   มีการเปลี่ยนแปลงรูป
ไปตามพจน์ คือ ถ้ามีจำนวนเพียง 1 เดียว มีรูปอย่างหนึ่ง  แต่ถ้ามีจำนวนเกิน 1  ก็มีรูปที่เปลี่ยนไปเป็นอีกอย่าง ผู้เรียน
ทุกคนก็คุ้นเคยกันดีว่า  มีหนึ่งอย่างเป็นเอกพจน์  และเกินหนึ่งเป็นพหูพจน์

            ทีนี้  คำว่า “มีเดียส์”  ที่ขึ้นต้นเรื่องไว้นี่  มาจากคำว่า media  ซึ่งแปลว่า  “สื่อทั้งหลาย หรือตัวกลางทั้งหลาย”
แต่คำนี้มิได้เป็นคำอังกฤษดั้งเดิม  คำว่า media มาจากภาษาละติน   ถ้าเป็นคนก็แปลงสัญชาติมาว่างั้นเถอะ 

แต่ท่านลองมองย้อนกลับไปดูอีกทีสิครับ  media แปลว่า “สื่อทั้งหลายหรือตัวกลางทั้งหลาย”  คำว่าทั้งหลาย
ก็บอกชัดอยู่แล้วว่า  มากกว่าหนึ่งสื่อ   มากกว่าหนึ่งตัวกลาง    แสดงว่าคำๆนี้เป็นพหูพจน์  ที่ฝรั่งเรียก  Plural number

อ้าว…..แล้วถ้าอย่างนั้น  คำซึ่งเป็นรูปเอกพจน์ที่หมายความว่า “สื่อหรือตัวกลาง เพียงหนึ่งเดียว” ล่ะ ว่าอย่างไร

คำว่า media  มาจากคำที่เป็นรูปเอกพจน์ (Singular number) ว่า medium ครับ

เมื่อเป็นแบบนี้   พูดสั้นๆก็คือ   สื่อเดียว ใช้คำว่า medium  หลายสื่อ ใช้ media 

แต่คนชาติไหนก็อยากสบายไม่ต่างกัน คือ….ดูๆแล้วมันยุ่งนักจาก medium เป็น media เลยเอาอย่างนี้ดีกว่า 
คือ เมื่อเป็นพหูพจน์ก็เติม s   เข้าไปเสียก็สิ้นเรื่อง

ถูกต้องครับ…..เดี๋ยวนี้ก็เลยมีรูปพหูพจน์ทั้งแบบคนสมัยใหม่  (เติม s เข้าไป)   กับแบบภาษาละตินดั้งเดิมที่
มีมานาน   คือ  เปลี่ยนไปดังที่ยกตัวอย่างมา

สรุปแล้ว….medium  เป็นเอกพจน์   และถ้าเขียนเป็นพหูพจน์  ก็อาจจะมีทั้ง mediums  หรือ media  ………

ส่วน  media  เติม s เป็น medias นั้น  บ่มีเด้อ……

ความจริงตามธรรมดาถ้าคำนามนับได้คำไหนเป็นพหูพจน์  ครูบาอาจารย์ที่สั่งสอนมาก็จะบอกว่าให้เติม s
หรือ es เข้าข้างท้ายตามหลักการแต่ละชนิดก็จะเป็นพหูพจน์ไป 

อย่างไรก็ตาม  คำนามที่มาจากภาษากรีกและละติน  มักจะมีรูปพหูพจน์ดั้งเดิมของเขาอยู่….

คำต่อไปนี้   เราอาจจะรู้สึกว่าคุ้นๆในภาษาอังกฤษแห่งชีวิตประจำวัน   อาทิเช่น

emporium        -           emporia           ย่านการค้า, ศูนย์การค้า

aquarium         -           aquaria             ตู้เลี้ยงปลา, พิพิธภัณฑ์สัตว์น้ำ

rectum             -           recta                 ทวารหนัก

phylum            -           phyla               ไฟลัม,  ประเภท

datum              -           data                  ข้อมูล

bacterium         -           bacteria            บักเตรี

ovum               -           ova                  ไข่

vacuum            -           vacuua             สุญญากาศ

forum               -           fora                  การประชุม

spectrum          -           spectra             สเปกตรัม

serum               -           sera                  เซรุ่ม

cerebrum         -           cerebra             สมองส่วนหนึ่ง

centrum           -           centra               ส่วนสำคัญของข้อกระดูกสันหลัง

momentum      -           momenta          กำลังของการเคลื่อนที่

erratum            -           errata               ข้อผิดพลาด

memorandum  -           memoranda      บันทึกกันลืม

sacrum             -           sacra                กระดูกเชิงกราน                     

sanctum           -           sancta              ห้องบูชา, ห้องส่วนตัว

fulcrum            -           fulcra               จุดหมุน

minimum         -           minima            ขีดต่ำสุด

maximum        -           maxima            ขีดสูงสุด

curriculum       -           curricula          หลักสูตร

scrotum            -           scrota               ถุงอัณฑะ

millennium      -           millennia          สหัสวรรษ, รอบหนึ่งพันปี

sacrarium         -           sacraria            ที่ศักดิ์สิทธิ์

planetarium      -           planetaria         ท้องฟ้าจำลอง

            พวกแรกผ่านไป…สังเกตได้ง่ายๆนะครับว่าเปลี่ยนไปนิดเดียวก็เป็นพหูพจน์แล้ว  แค่เปลี่ยนจาก –um  เป็น –a 
ก็ได้แล้ว

เอ้า……ว่ากันต่อไปอีกพวกหนึ่ง  

                        oasis                -           oases                โอเอซิส (ในทะเลทราย)

                        thesis               -           theses               วิทยานิพนธ์

                        axis                  -           axes                 แกน

                        crisis                -           crises               วิกฤตการณ์

                        analysis            -           analyses           การวิเคราะห์

                        synthesis          -           syntheses         การสังเคราะห์

                        hypothesis       -           hypotheses       สมมุติฐาน

                        paralysis          -           paralyses          อัมพาต

                        parenthesis       -           parentheses      วงเล็บแบบนี้ --->  (   )

                        genesis             -           geneses            จุดกำเนิด

                        emphasis          -           emphases         จุดเน้น, การเน้นย้ำ

                        basis                -           bases                พื้นฐาน, รากฐาน

                        diagnosis         -           diagnoses         การวินิจฉัย

            ดูๆแล้วพวกนี้เพียงแค่เปลี่ยนส่วนท้ายคำ จาก –sis  เป็น  -ses  เท่านั้นเอง ก็เป็นพหูพจน์แล้ว

ยังไม่หมดครับ……มีอีกพวก…มาดูกันต่ออีกสักนิด  และสังเกตได้ไม่ยากว่าลักษณะการเปลี่ยนแปลง
เป็นแบบไหน

mamma            -           mammae          นม

amoeba            -           amoebae          อะมีบา

vagina              -           vaginae            ช่องคลอด

vertebra           -           vertebrae          ข้อกระดูกสันหลัง

larva                -           larvae               ตัวหนอนหรือตัวอ่อนแมลง

alumna             -           alumnae           ศิษย์เก่าหญิง

formula            -           formulae          สูตร

            เห็นแล้วนะครับว่าไม่มีอะไร… แค่เปลี่ยน –a  เป็น  -ae  (ออกเสียงสระ “อี” ) ก็ได้พหูพจน์แล้ว

            ส่วนอีกพวกหนึ่งต่อไปนี้   เพียงแค่เปลี่ยนจาก –us  เป็น  -I  ก็จะเป็นรูปพหูพจน์  อาทิเช่น

genius              -           genii                อัจฉริยะ

stimulus           -           stimuli              สิ่งเร้า

syllabus           -           syllabi              หลักสูตร

abacus             -           abaci                ลูกคิด

bacillus            -           bacilli               แบคทีเรียชนิดหนึ่ง

alumnus           -           alumni             ศิษย์เก่าชาย

fungus             -           fungi                เห็ดรา

radius               -           radii                 เส้นรัศมี

nucleus            -           nucleui             นิวเคลียส

focus                -           foci                  จุดรวมแสง, จุดโฟกัส

locus                -           loci                  ที่, สถานที่

cactus              -           cacti                 ตะบองเพชร

            ว่าไปแล้วเรื่องพวกนี้จะว่าไม่สำคัญก็ไม่สำคัญอะไร   พูดๆเขียนๆไปเถอะ  โลกยุคใหม่แล้ว   มัวแต่กรีก
ละติน ละตินกรีก อยู่นั่นจะไม่ไป  หรือจะว่าสำคัญก็สำคัญ  เพราะภาษาย่อมมีหลักมีเกณฑ์ของมันอยู่  คิดๆดู
สู้ของไทยไม่ได้แฮะ…หมูหมากาไก่จะมีกี่ตัว ก็เขียน “หมู” “หมา” “กา” “ไก่” อย่างเดิมไม่ต้องหาอะไรมาเติมให้ยุ่งไป…….สบายดี

            เกือบลืมบอกว่า  มีอยู่อีกจำนวนหนึ่งที่ไม่เหมือนกับพวกที่กล่าวมาแล้วทั้งหมด  เช่น

                        magma             -           magmata          หินแมกมา

                        genus               -           genera              ชนิด, ประเภท

                        lumen              -           lumina             หน่วยวัดแสงสว่าง

                        appendix          -           appendices       ภาคผนวก,  ไส้ติ่ง

            อันที่จริงศัพท์ประเภทนี้มักเป็นศัพท์แสงทางวิชาการ หรือที่เขาว่า “ศัพท์เฉพาะ” จำนวนไม่น้อยเลยทีเดียว 
ผมเคยได้ยินครูชีววิทยา,  นักศึกษาแพทย์, นักศึกษาคณะวิทยาศาสตร์ ฯลฯ พูดกันอยู่บ่อยๆ   คนใช้ภาษาอังกฤษ

            ว่าไปมากกว่านี้กลัวจะปวดหัวกำเริบขึ้นมาอีกโดยเฉพาะคนเขียนครับ  ศัพท์พวกนี้ไม่ค่อย “สนุก” แต่ก็
มีประโยชน์  คงเหมือนยาขมกระมัง  ที่มีประโยชน์แต่ใครๆก็ไม่อยากกิน

เมื่อมีความรัก  ทุกคนเป็นนักกวีได้  -   เพลโต